“Ik wil wel duidelijk schrijven, maar het moet natuurlijk wel professioneel blijven.”
In veel van onze schrijftrainingen vragen cursisten zich af of ze door onze tips voor begrijpelijk schrijven minder professioneel overkomen. Want formele, soms ouderwetse formuleringen, staan juist netjes en professioneel. Toch? Die overtuiging komt niet uit de lucht vallen, maar heeft een geschiedenis. Nieuw onderzoek bevestigt echter dat het gevoel dat een tekst volgbaar en begrijpelijk is, zwaarder weegt voor lezers dan daadwerkelijk begrip van de tekst. Een verrassende uitkomst! In dit blog de valkuilen van ingewikkeld schrijven, en vijf tips om dat te voorkomen.
Waarom begrijpelijk schrijven soms spannend voelt
Lange tijd was jargon en ingewikkelde taal een teken dat iemand gezag had. Dat gold bijvoorbeeld in de wetenschap, het recht en in bestuur. Moeilijke woorden, lange zinnen en impliciete voorkennis waren signalen van expertise. Eenvoud kon zelfs argwaan oproepen. Want als je het als leek kon begrijpen, was het dan wel de moeite waard? Veel cursisten hebben deze norm bewust of onbewust meegekregen en geven daarom vaak de voorkeur aan ‘professionele’ (lees: ingewikkelde) woorden en zinsconstructies. Dan is het niet vreemd dat begrijpelijk schrijven ongemakkelijk voelt!
Begrijpelijkheid vergroot geloofwaardigheid…
De norm van professionaliteit in teksten is de afgelopen decennia sterk veranderd. Begrijpelijke taal wordt steeds meer gezien als een kwaliteit, niet als een tekort. Dat merken we niet alleen in de praktijk, maar zien we ook in onderzoek. Zo laten onderzoekers Henk Pander Maat en Jet Gravekamp in 2022 zien dat lezers begrijpelijke teksten niet minder professioneel vinden dan ingewikkelde teksten. Sterker nog: zij waarderen begrijpelijke teksten meer. Bij ingewikkelde teksten hebben ze eerder het gevoel dat de schrijver iets te verbergen heeft. Daardoor zijn lezers minder argwanend bij begrijpelijke teksten. Helder schrijven tast je geloofwaardigheid dus niet aan, het vergroot dit juist.
…maar niet per definitie het begrip
Nog interessanter wordt het wanneer we kijken naar een recent onderzoek van Geerke van der Bruggen en Henk Pander Maat naar begrijpelijke taal in rechterlijke uitspraken. Daarin lazen juridische leken verschillende versies van echte uitspraken: complexer en eenvoudiger geformuleerd, soms met extra uitleg. Wat bleek? Eenvoudiger taalgebruik maakte de beslissing acceptabeler voor lezers. Opvallend is dat dat effect nauwelijks samenhing met wat lezers daadwerkelijk begrepen van de tekst. Het gevoel dat je de tekst kunt volgen woog het zwaarst. Met andere woorden: het gevoel dat je meekomt, weegt zwaarder dan het daadwerkelijke begrip.
Helder schrijven vraagt vakmanschap
Zo zien we dat begrijpelijkheid niet zomaar een eigenschap is van een tekst, maar een slim retorisch hulpmiddel in je tekst! Lezers die zich competent voelen tijdens het lezen, ervaren meer vertrouwen in jou als schrijver. Professionaliteit en autoriteit ontstaan dus niet meer door te laten zien dat je moeilijke woorden of complexe zinsstructuren kunt toepassen. Het vraagt juist om je vermogen om ingewikkelde zaken begrijpelijk te formuleren voor een leek.
In onze trainingen betekent dit dat we cursisten bewustmaken van hun eigen valkuilen. In hun teksten lezen we bijvoorbeeld woorden die zij in een gesprek nooit zouden uitspreken – een belangrijke indicator voor (te) ingewikkeld taalgebruik. Of we wijzen ze op jargon, wat voor hen vanzelfsprekend is, maar voor hun lezer niet altijd begrijpelijk is. Zijn cursisten bang dat eenvoud hun deskundigheid ondermijnt? Dan nemen we ze mee in de wereld van de lezer: deze heeft vaak weinig tijd of concentratie en verwacht een boodschap snel te achterhalen. Door de tekst af te stemmen op de lezer, landt de boodschap beter en haken minder lezers af.
>>> Hier lees je meer over lezersgericht schrijven.
Tips voor professioneel en begrijpelijk schrijven
Professioneel schrijven is niet laten zien hoeveel je weet, maar laten merken dat je weet wat je lezer nodig heeft. En per organisatie, doelgroep en tekstsoort kan dit verschillen: wat in sommige teksten acceptabel is, is dat in andere teksten niet. Omdat helder schrijven nog best lastig kan zijn, delen we hier wat tips:
1. Kies woorden die je ook hardop zou zeggen. Als je een woord nooit zou gebruiken in een gesprek, is het vaak ook voor een tekst te formeel.
Niet: Wij verzoeken u derhalve om medewerking te verlenen.
Wel: We vragen u daarom om mee te werken.
2. Werkwoorden maken zinnen meestal concreter.
Niet: De uitvoering van het beleid vindt plaats in 2026.
Wel: We voeren het beleid in 2026 uit.
3. Schrap woorden die niets toevoegen. Veel teksten zijn niet onduidelijk, maar onnodig lang.
Niet: In het kader van de evaluatie is besloten om…
Wel: We hebben besloten om…
Of misschien herken je dit voorbeeld wel uit je eigen teksten:
Niet: Dit document beoogt inzicht te verschaffen in…
Wel: In dit document leest u…
4. Maak zinnen korter door ze op te splitsen. Eén hoofdgedachte per zin is vaak genoeg.
Niet: Indien blijkt dat de aanvraag onvolledig is, zal de aanvrager hiervan op de hoogte worden gesteld.
Wel: Is uw aanvraag onvolledig? Dan laten we u dat weten.
5. Benoem wie iets doet. Passieve zinnen maken teksten namelijk vaag en afstandelijk.
Niet: Er wordt besloten dat het project wordt stopgezet.
Wel: Het bestuur besluit het project te stoppen.